KRON\u0130K OBSTR\u00dcKT\u0130F AKC\u0130\u011eER HASTALI\u011eI
(KOAH)
Prof. Dr. H\u00fclya HARUTO\u011eLU
Y\u00d6DAK \u00fcyesi
Kronik Obstruktif Akci\u011fer Hastal\u0131\u011f\u0131 (KOAH )
Gelen Bilgi
\u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda KOAH\u201f\u0131n g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve bu hastal\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 kay\u0131plar her ge\u00e7en g\u00fcn h\u0131zla artmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu hastal\u0131\u011f\u0131n erken tan\u0131s\u0131 ve tedavisi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6nemli tehlike ise h\u0131zl\u0131 artan, ancak en az bilinen hastal\u0131k olmas\u0131d\u0131r. Solunum sisteminin kronik hastal\u0131klar\u0131 bireylerde ciddi d\u00fczeyde fiziksel yetersizlik, i\u015f g\u00fcc\u00fc kayb\u0131 ve \u00f6l\u00fcm oran\u0131nda art\u0131\u015fa neden olmaktad\u0131r. KOAH (kronik obstr\u00fcktif akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131) kronik bron\u015fit ve amfizeme ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fen en yayg\u0131n g\u00f6r\u00fclen kronik solunum sistemi hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r.
KOAH, \u201cKronik Obstr\u00fcktif Akci\u011fer Hastal\u0131\u011f\u0131\u201d isminin ba\u015f harflerinden olu\u015fan k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bir hastal\u0131k ismidir.
Kronik, kelimesi uzun s\u00fcredir devam eden s\u00fcregen ,m\u00fczmin anlam\u0131ndad\u0131r.
Obstr\u00fcktif (T\u0131kay\u0131c\u0131 – Daralt\u0131c\u0131) : bu hastal\u0131kta hastalar\u0131n nefes borular\u0131n\u0131n bron\u015flar\u0131n, t\u0131kand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Hava yollar\u0131ndaki daralma nedeniyle havan\u0131n giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 rahat bir \u015fekilde sa\u011flanamaz.KOAH, s\u00fcregen bron\u015fit ve akci\u011ferdeki hava keseciklerinin harabiyeti sonucu hava ak\u0131m\u0131nda k\u0131s\u0131tlanma ile seyreden bir hastal\u0131kt\u0131r. Hava ak\u0131m\u0131ndaki azalma ilerleyicidir.
G\u00fcncel KOAH Tan\u0131m\u0131
KOAH GOLD 2018 raporuna g\u00f6re; \u201cgenellikle zararl\u0131 partik\u00fcl veya gazlara ciddi maruziyetin neden oldu\u011fu havayolu ve\/veya alveoler anormalliklere ba\u011fl\u0131 kal\u0131c\u0131 hava ak\u0131m\u0131 k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ve solunuma ait semptomlarla karakterize, yayg\u0131n, \u00f6nlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastal\u0131kt\u0131r\u201d. KOAH t\u00fcm d\u00fcnyada en \u00f6nemli i\u015fg\u00f6rmezlik ve \u00f6l\u00fcm nedenlerinden birisidir ve y\u0131llar i\u00e7erisinde g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artmaktad\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc 2017 y\u0131l\u0131 raporuna g\u00f6re t\u00fcm ya\u015f gruplar\u0131ndaki en s\u0131k \u00f6l\u00fcm nedenleri aras\u0131nda KOAH % 6 oranla 3. s\u0131raya y\u00fckselmi\u015ftir.
KOAH\u2019\u0131n Olu\u015fumuna Neden Olan Etmenler
\uf0d8 T\u00fct\u00fcn kullan\u0131m\u0131 ;
Hastal\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli nedeni sigara ve di\u011fer t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleridir. KOAH gelisiminde en \u00f6nemli risk fakt\u00f6r\u00fc sigarad\u0131r. KOAH gelismesinden %80-90 sigara sorumludur. KOAH yakla\u015f\u0131k olarak 20 y\u0131l s\u00fcresince g\u00fcnde bir paket sigara i\u00e7me sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Hastal\u0131k genellikle 40 ya\u015f\u0131ndan sonra belirti vermeye ba\u015flar. KOAH te\u015fhisi alan ki\u015filer genelde halen sigara i\u00e7en veya \u00e7ok uzun s\u00fcre sigara i\u00e7mi\u015f ve b\u0131rakm\u0131\u015f ki\u015filerdir. Hastal\u0131\u011f\u0131n ilerlemesi sinsi seyretti\u011finden ve ki\u015filer \u00f6ks\u00fcr\u00fck, nefes darl\u0131\u011f\u0131, balgam \u00e7\u0131karma gibi \u015fikayetleri \u00f6nemsemedikleri i\u00e7in KOAH te\u015fhisi kondu\u011funda bu s\u00fcre\u00e7te hastalar akci\u011fer kapasitelerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f durumdad\u0131rlar.
\uf0d8 Pasif sigara i\u00e7icili\u011fi ;
Sigara i\u00e7meyenlerin, \u00f6zellikle de \u00e7ocuklar\u0131n, sigara i\u00e7ilen bir ortamda dumana maruz kalmas\u0131, ileri ya\u015flarda KOAH ba\u015fta olmak \u00fczere solunum sistemi hastal\u0131klar\u0131na yakalanma riski artar.
\uf0d8 Meslek nedeniyle toz, duman ve \u00e7e\u015fitli gazlar\u0131n solunmas\u0131:
K\u00f6m\u00fcr ve di\u011fer metallerin i\u015f\u00e7ili\u011finde, ula\u015f\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde, odun i\u015f\u00e7ili\u011fi, ka\u011f\u0131t imalat\u0131nda, f\u0131r\u0131nlarada \u00e7al\u0131\u015fanlarda, \u00e7imento, tah\u0131l ve tekstil i\u015f\u00e7ili\u011finde hastal\u0131k g\u00f6r\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha fazlad\u0131r.
\uf0d8 Do\u011fu\u015ftan bir fakt\u00f6r eksikli\u011fi;
Hastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k %1\u201einden az bir k\u0131sm\u0131nda, akci\u011fer harabiyetini azaltan bir fakt\u00f6r\u00fcn (alfa-1 antitripsin) genetik olarak eksikli\u011fi sonucu KOAH geli\u015fir.
\uf0d8 Hava Kirlili\u011fi:
Kentlerdeki hava kirlili\u011fi , evlerde \u0131s\u0131nma ve yemek pi\u015firme amac\u0131yla kullan\u0131lan \u00e7e\u015fitli bitkisel, hayvansal kaynakl\u0131 yak\u0131tlar, \u00f6zellikle de k\u0131rsal kesimde kullan\u0131lan tezek, KOAH\u201f\u0131n geli\u015fimini tetiklemektedir.
\uf0d8 Cinsiyet: Sigara kullan\u0131m\u0131n\u0131n daha fazla olmas\u0131 ve mesleksel maruziyet
nedeniyle erkeklerde s\u0131k g\u00f6r\u00fclmekte iken, son y\u0131llarda sigara i\u00e7menin artmas\u0131 nedeniyle kad\u0131nlarda da KOAH artmaktad\u0131r.
KOAH\u2019nda Belirtiler Nelerdir?
Hastalarda \u00fc\u00e7 temel yak\u0131nma g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu belirtiler \u00f6ks\u00fcr\u00fck ,balgam ve nefes darl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Balgam miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131, beyaz rengin sar\u0131 veya ye\u015fil renge d\u00f6n\u00fc\u015fmesi solunum yollar\u0131nda bir iltihab\u0131n oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Nefes darl\u0131\u011f\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6zellikle hareket s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131karken hastal\u0131k ilerledik\u00e7e istirahatte de olu\u015fmaya ba\u015flar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta h\u0131zl\u0131 y\u00fcr\u00fcmek zorunda kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, merdiven yada yoku\u015f \u00e7\u0131karken ciddi solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015fan\u0131r. Y\u0131llar i\u00e7inde \u015fikayetler artar, giyinirken, konu\u015furken ve hatta istirahat halinde bile solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 olur. A\u011f\u0131r KOAH\u201fl\u0131 hastada g\u00fcnl\u00fck i\u015fler yap\u0131l\u0131rken genellikle nefes darl\u0131\u011f\u0131 hissedilir, \u015fiddetli halsizlik vard\u0131r, merdiven \u00e7\u0131kmada \u00e7ok zorlan\u0131l\u0131r, gece nefes darl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle uyku d\u00fczeni bozulur. \u00c7ok a\u011f\u0131r KOAH\u201fda otururken dahi nefes darl\u0131\u011f\u0131 hissedilir, oda i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcmek zorla\u015f\u0131r, i\u015fe gidilemez.
Nefesi verirken ortaya \u00e7\u0131kan zorluk nedeniyle akci\u011ferlerde kalan hava miktar\u0131 artar, g\u00f6\u011f\u00fcs kafesi geni\u015fler ve t\u0131pk\u0131 bir f\u0131\u00e7\u0131 \u015feklini al\u0131r, buna \u201ef\u0131\u00e7\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs\u201f ad\u0131 verilir. Hastal\u0131\u011f\u0131n ileri d\u00f6nemlerinde kanda ve organlarda oksijen miktar\u0131 \u00f6nemli oranda azalaca\u011f\u0131ndan hastalarda, bol terleme, dudaklarda, parmak u\u00e7lar\u0131nda morarma, \u015fiddetli ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, \u00e7arp\u0131nt\u0131, uykusuzluk, zihinsel faaliyetlerde azalma, unutkanl\u0131k, sinirlilik, \u015fiddetli halsizlik, yorgunluk,kilo kayb\u0131, mide ba\u011f\u0131rsak problemleri, ellerde titreme gibi \u00e7ok ciddi sorunlar g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flar.
KOAH Tan\u0131s\u0131 Nas\u0131l Konur?
Tan\u0131 koymak i\u00e7in detayl\u0131 de\u011ferlendirme \u00e7ok \u00f6nemlidir.Yap\u0131lmas\u0131 gerekenler \u00f6zetle ;
\uf0d8 \u00d6yk\u00fc ve yak\u0131nmalar\u0131n belirlenmesi
\uf0d8 Fizik Muayene
\uf0d8 Laboratuvar bulgular\u0131 ; Solunum fonksiyon testleri, efor testleri, akci\u011fer filmi, kan de\u011ferinin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, bilgisayarl\u0131 tomografi ,atak d\u00f6nemlerinde balgam\u0131n de\u011ferlendirmesi, ya\u015fam kalitesi ve di\u011fer anketlerle de\u011ferlendirme vb.
KOAH\u2019da Tedavi Y\u00f6ntemleri
KOAH her ne kadar geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan ilerleyici bir hastal\u0131k olarak tan\u0131mlansa da KOAH l\u0131 hastalar multidisipliner tedaviden yararlan\u0131rlar. KOAH tedavisinde ataklar\u0131n engellenmesi en \u00f6nemli hedeflerdendir. KOAH tedavisinde ilk yap\u0131lmas\u0131 gereken; sigaran\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda tedavi plan\u0131 \u00e7evresel ve mesleki hava kirlili\u011finin kontrol\u00fc, uzun s\u00fcreli ila\u00e7 tedavisi, atak tedavisi ve rehabilitasyondan olu\u015fmaktad\u0131r.
Tedavinin hedefi k\u0131saca ; Hastal\u0131\u011f\u0131n ilerlemesi \u00f6nlemek, yak\u0131nmalar\u0131 azaltmak, egzersiz kapasitesi art\u0131rmak, ya\u015fam s\u00fcresini uzatmak, ya\u015fam kalitesini \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmakt\u0131r.
Kronik Obstr\u00fcktif Akci\u011fer Hastal\u0131\u011f\u0131nda ila\u00e7 tedavisi ; Nefes a\u00e7\u0131c\u0131 ila\u00e7lar; inhalerler, kortikosteroidler, antibiyotiklerden olu\u015fur.
KOAH\u2019da Uygulanan Di\u011fer Tedavi y\u00f6ntemleri
Pulmoner Rehabilitasyon
2019 Gold Raporuna g\u00f6re Pulmoner rehabilitasyon, kronik solunum yollar\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015filerin fiziksel ve psikolojik durumunu iyile\u015ftirmek ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirme davran\u0131\u015flar\u0131na uzun s\u00fcre ba\u011fl\u0131 kalmay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f, egzersiz e\u011fitimi, e\u011fitim, davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fine y\u00f6nelik \u00f6zy\u00f6netim giri\u015fimi i\u00e7eren ancak bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayan, hastaya \u00f6zel terapileri takiben derinlemesine hasta de\u011ferlendirmesine dayanarak yap\u0131lan kapsaml\u0131 giri\u015fim olarak tan\u0131mlan\u0131r. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir de\u011ferlendirmeyi takiben ki\u015fiye \u00f6zel planlanm\u0131\u015f rehabilitasyon program\u0131 , hastal\u0131\u011f\u0131n y\u00f6netimi ile ilgili e\u011fitim, egzersiz uygulamalar\u0131 , davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fimi, fiziksel ve mental durumun geli\u015ftirilmesi ve kal\u0131c\u0131 sa\u011fl\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik uygulamalar\u0131 i\u00e7erir. KOAH\u201fl\u0131 bireyin hastal\u0131\u011f\u0131n herhangi bir evresinde programa dahil olmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Rehabilitasyon uygulamalar\u0131 hastane i\u00e7i, ev temelli, toplum temelli programlar\u0131 ile y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir.
Pulmoner rehabilitasyondan yarar sa\u011flamak i\u00e7in ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gereklidir. Hastalar \u00f6zel sa\u011fl\u0131k gereksinimleri, sigara kullan\u0131m\u0131, beslenme, \u00f6zy\u00f6netim, sa\u011fl\u0131k e\u011fitimi, psikolojik sa\u011fl\u0131k durum, sosyal \u00e7evre, egzersiz kapasitesi ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkatli bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmelidir. Genel olarak 6 ila 8 hafta s\u00fcren programlardan yararl\u0131 sonu\u00e7lar elde edilir. Haftada en az iki kez olmak \u00fczere kontrollu egzersiz e\u011fitimi \u00f6nerilir; bu dayan\u0131kl\u0131l\u0131k antrenman\u0131, aral\u0131kl\u0131 antrenman, diren\u00e7 kuvvet antrenman\u0131 i\u00e7erir. Bununla birlikte programa \u00fcst ve alt ekstremitelerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fcme egzersizleri, esneklik, inspiratuar kas e\u011fitimi ve n\u00f6romuskuler elektrik stim\u00fclasyonu da dahil edilebilir. Her durumda rehabilitasyon giri\u015fimi i\u00e7erik, kapsam, s\u0131kl\u0131k ve yo\u011funluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan ki\u015fisel fonksiyonel kazan\u0131mlar\u0131 \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ki\u015fiye \u00f6zel planlanmal\u0131d\u0131r.
KOAH\u2019da Pulmoner Rehabilitasyonun Bile\u015fenleri
KOAH\u201fta fizyoterapi ve rehbilitasyon uygulamalar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki y\u00f6ntemleri i\u00e7erir;
\uf0d8 E\u011fitim (Hasta ve ailesinin e\u011fitimi, bireysel y\u00f6netim)
\uf0d8 Solunum egzersizleri
\uf0d8 Sekresyon mobilizasyon teknikleri
\uf0d8 Hava yolu temizleme teknikleri
\uf0d8 Kontroll\u00fc solunum teknikleri
\uf0d8 G\u00f6\u011f\u00fcs mobilizasyon egzersizi
\uf0d8 Abdominal kas egzersizleri ve abdominal destek
\uf0d8 Solunum kas egzersizleri ve e\u011fitimi
\uf0d8 Relaksasyon Solunum kaslar\u0131n\u0131 dinlendirme (mekanik ventilasyon)
\uf0d8 Genel kond\u00fcsyon egzersizleri (dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, g\u00fc\u00e7lendirme,eklem hareket a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 egzersizleri)
\uf0d8 Post\u00fcr egzersizi
\uf0d8 Egzersiz e\u011fitimi
\uf0d8 \u0130\u015f-u\u011fra\u015f\u0131 tedavisi
\uf0d8 Enerji koruma y\u00f6ntemleri
\uf0d8 Hastal\u0131k risk fakt\u00f6rleriyle m\u00fccadele y\u00f6ntemleri
\uf0d8 N\u00fctrisyonal destek
\uf0d8 Psikososyal destekdir.
Fizyoterapi ve Rehabilitasyonda Temel Hedefler
\uf0d8 Semptomlar\u0131n iyile\u015ftirilmesi
\uf0d8 Hastal\u0131\u011f\u0131n k\u00f6t\u00fcye ilerleyi\u015finin \u00f6nlenmesi
\uf0d8 Egzersiz tolerans\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131
\uf0d8 Sa\u011fl\u0131k durumunun iyile\u015ftirilmesi
\uf0d8 Komplikasyonlar\u0131n \u00f6nlenmesi ve tedavisi
\uf0d8 Alevlenmelerin \u00f6nlenmesi ve tedavisi
\uf0d8 Mortalite d\u00fczeyinin azalt\u0131lmas\u0131
Oksijen Terapisi ve Ventilat\u00f6r Deste\u011fi
\u00c7ok a\u011f\u0131r KOAH\u201fl\u0131 hastalar s\u00fcrekli olarak g\u00fcnde en az 15 saat oksijen kullanma zorundad\u0131rlar. Kanda oksijen seviyesi tehlike s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131na inmi\u015f olan hastalar\u0131n uzun s\u00fcreli oksijen tedavileri hem \u015fikayetlerini azalt\u0131r hem de ya\u015fam kalitelerini art\u0131r\u0131r.
Ventilat\u00f6r deste\u011fi ,KOAH alevlenmesi ve akut solunum yetmezli\u011fi ile hastaneye yat\u0131r\u0131lan hastalarda non-invazif pozitif bas\u0131n\u00e7l\u0131 ventilasyon (NPPV) \u015feklindeki non-invazif ventilasyon (NIV), morbiditeyi ve mortaliteyi azaltmak i\u00e7in uygulanan tedavi y\u00f6ntemlerinden birisidir.
Sonu\u00e7 olarak; G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal ve ekonomik olarak ciddi problemlere neden olan KOAH\u201fta; hastane ba\u015fvuru say\u0131s\u0131nda azalma, atak say\u0131s\u0131nda azalma, hastanede yat\u0131\u015f s\u00fcresinde k\u0131salma, ya\u015fam s\u00fcresi ve kalitesinde art\u0131rma tedavinin temel hedefleri aras\u0131ndad\u0131r. KOAH\u201fta tedavi kadar korunma y\u00f6ntemleri de \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar elde etmek i\u00e7in, medikal tedavinin yan\u0131nda mutlaka ki\u015fiye \u00f6zel kapsaml\u0131 pulmoner rehabilitasyon uygulamalar\u0131 da yer almal\u0131d\u0131r. Pulmoner rehabilitasyon uygulamalar\u0131 sonucunda KOAH\u201fl\u0131 hastalarda; semptomlarda azalma, fiziksel ,ruhsal iyile\u015fme , angsiyete ,depresyon \u015fiddetide azalma , sosyal izolasyondan kurtulma, ya\u015fam kalitesinde y\u00fckselme ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aktivitelerini rahat yapabilmeleri ba\u015far\u0131lmaktad\u0131r.
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bireysel, toplumsal ve finansal olarak b\u00fcy\u00fck bir y\u00fck olu\u015fturan KOAH, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir hastal\u0131k oldu\u011fundan tedavisinde ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve multidisipliner yakla\u015f\u0131m \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
KRON\u0130K OBSTR\u00dcKT\u0130F AKC\u0130\u011eER HASTALI\u011eI (KOAH) Prof. Dr. H\u00fclya HARUTO\u011eLU Y\u00d6DAK \u00fcyesi Kronik Obstruktif Akci\u011fer Hastal\u0131\u011f\u0131 (KOAH ) Gelen Bilgi \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda KOAH\u201f\u0131n g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve bu<\/p>\n